استاد شهید مرتضی مطهری
@motahari
شرح مختصر زندگانى شهید آیتالله مطهرى
تولد و زادگاه
استاد شهید آیتالله مطهرى، در ۱۳ بهمن ۱۲۹۸ش، مطابق با ۱۲ جمادىالأول ۱۳۳۸ق، در قریه فریمان، واقع در ۷۵ کیلومترى شهر مقدس مشهد، که اکنون تبدیل به شهر شده است، در یک خانواده اصیل روحانى چشم به جهان گشود.
تحصیلات
پس از طى دوران طفولیت، به مکتبخانه رفته و به فراگیرى دروس ابتدایى مىپردازد. در سن دوازدهسالگى، به حوزه علمیه مشهد عزیمت نموده و به تحصیل مقدمات علوم اسلامى اشتغال میورزد. در سال ۱۳۱۵ باوجود مبارزه شدید رضاخان با روحانیت و مخالفت دوستان و نزدیکان، براى تکمیل تحصیلات خود، عازم حوزه علمیه قم میشود؛ درحالىکه بهتازگى مؤسس گرانقدر آن، آیتالله حاج شیخ عبدالکریم حائرى یزدى، دیده از جهان فروبسته و ریاست حوزه را سه تن از مدرسان بزرگ، آیات عظام سید محمد حجت، سید صدرالدین صدر و سید محمدتقى خوانسارى بهعهده گرفتهاند.
اساتید
استاد در دوره اقامت پانزدهساله خویش در قم، از محضر مرحوم آیتالله بروجردى به مدت هشت سال (در فقه و اصول)، امام خمینى(ره) به مدت دوازده سال (در فلسفه ملاصدرا و عرفان و اخلاق و اصول) و مرحوم علامه سید محمدحسین طباطبایى (در فلسفه: الهیات شفاى بوعلى و دروس دیگر) بهره میگیرد. قبل از هجرت آیتالله بروجردى به قم نیز استاد شهید گاهى به بروجرد میرفته و از محضر ایشان استفاده میکرده است. استاد مطهرى مدتى نیز از محضر مرحوم آیتالله حاج میزرا علىآقا شیرازى در اخلاق و عرفان بهرههاى معنوى فراوان برده است. از اساتید دیگر ایشان میتوان از مرحوم آیتالله سید محمد حجت (در اصول) و مرحوم آیتالله سید محمد محقق داماد (در فقه) نام برد. وى در مدت اقامت خود در قم، افزون بر تحصیل علم، در امور اجتماعى و سیاسى نیز مشارکت داشته و از جمله، با فدائیان اسلام در ارتباط بوده است.
تدریس و تبلیغ
در سال ۱۳۳۱، درحالىکه از مدرسین معروف و از امیدهاى آینده حوزه بشمار میرفت، به تهران مهاجرت میکند. در تهران به تدریس در مدرسه مروى و تألیف و سخنرانیهاى تحقیقى میپردازد. در سال ۱۳۳۴، اولین جلسه تفسیر انجمن اسلامى دانشجویان توسط استاد مطهرى تشکیل میگردد. در همان سال، تدریس خود در دانشکده الهیات و معارف اسلامى دانشگاه تهران را آغاز میکند. در سالهاى ۱۳۳۷ و ۱۳۳۸ که انجمن اسلامى مهندسان و انجمن اسلامی پزشکان تشکیل میشود، استاد مطهرى از سخنرانان اصلى این دو انجمن است که بعداً تبدیل به یک انجمن شدند و در طول سالهاى ۱۳۴۰ تا ۱۳۵۰ سخنران منحصربهفرد این انجمن بشمار میرود که بحثهاى مهمى از ایشان به یادگار مانده است و البته حضور ایشان در این انجمن تا پیروزی انقلاب اسلامی و بعد از آن در همان مدت اندک حیات استاد پس از پیروزی، ادامه داشته است. از مهمترین خدمات استاد مطهرى در طول حیات پربرکتش، ارائه ایدئولوژى اصیل اسلامى از طریق درس و سخنرانى و تألیف کتاب است. این امر، خصوصاً در سالهاى ۱۳۵۱ تا ۱۳۵۷ش، به دلیل افزایش تبلیغات گروههاى چپ و پدید آمدن گروههاى مسلمان چپزده و ظهور پدیده التقاط، به اوج خود میرسد. گذشته از امام خمینى(ره)، استاد مطهرى اولین شخصیتى است که به خطر سران سازمان موسوم به «مجاهدین خلق ایران» پى برد و دیگران را از همکارى با این سازمان بازداشت و حتى تغییر ایدئولوژى آنها را پیشبینى نمود. از سال ۱۳۵۵، استاد شهید به توصیه امام(ره) و نیز به درخواست تعدادی از طلاب فاضل حوزه علمیه قم، هفتهاى دو روز به قم عزیمت کرده و درسهاى مهمى در آن حوزه القا مینماید و همزمان در تهران نیز درسهایى در منزل تدریس میکند. در سال ۱۳۵۵، به دنبال یک درگیرى با یک استاد کمونیست دانشکده الهیات(!)، زودتر از موعد مقرر بازنشسته میشود. همچنین در این سالها استاد مطهرى با همکارى تنى چند از شخصیتهاى روحانى، «جامعه روحانیت مبارز تهران» را بنیان میگذارد؛ بدان امید که روحانیت شهرستانها نیز بهتدریج چنین سازمانى پیدا کند.
همراهی با حضرت امام
از سال ۱۳۴۱ که نهضت امام خمینى(ره) آغاز میشود، استاد مطهرى بهطور فعال در کنار امام بوده است؛ بهطورىکه میتوان سازماندهى قیام پانزده خرداد در تهران و هماهنگى آن با رهبرى امام را مرهون تلاشهاى او و یارانش دانست. در ساعت ۱ بعد از نیمهشب روز چهارشنبه، پانزده خرداد ۱۳۴۲، به دنبال یک سخنرانى مهیج برضدّ شخص شاه، بهوسیله پلیس دستگیر شده و به زندان موقت شهربانى منتقل میشود و بههمراه تعدادى از روحانیون تهران زندانى میگردد. پس از ۴۳ روز، به دنبال مهاجرت علماى شهرستانها به تهران و فشار مردم، بههمراه سایر روحانیون از زندان آزاد میشود. بعد از تشکیل هیئتهاى مؤتلفه اسلامى، استاد مطهرى از سوى امام خمینى(ره) همراه چند تن دیگر از شخصیتهاى روحانى، عهدهدار رهبرى این هیئتها میگردد. پس از ترور حسنعلى منصور، نخستوزیر وقت، توسط شهید محمد بخارایى که در کلاسهاى درس استاد شرکت فعال داشت، کادر رهبرى هیئتهاى مؤتلفه، شناسایى و دستگیر میشود، ولى ازآنجاکه قاضى این پرونده، مدتى در قم نزد استاد تحصیل کرده بود، به ایشان پیغام میفرستد که حق استادى را بهجا آوردم و بدین ترتیب، استاد شهید از مهلکه جان سالم بهدر میبرد. پس از تبعید امام خمینى(ره) به خارج از کشور، مسئولیت استاد مطهرى و یارانش سنگینتر میشود. در این زمان، وى به تألیف کتاب در موضوعات مورد نیاز جامعه و ایراد سخنرانى در دانشگاهها، انجمن اسلامى مهندسان و پزشکان، مسجد هدایت، مسجد جامع نارمک و... ادامه میدهد. بهطور کلى، استاد شهید که به یک نهضت اسلامى معتقد بود، نه به هر نهضتى، براى اسلامى کردن محتواى نهضت، تلاشهاى ایدئولوژیک بسیارى نمود و با کجرویها و انحرافات مبارزه سرسختانه کرد. در سال ۱۳۴۶ به کمک چند تن از دوستان، اقدام به تأسیس حسینیه ارشاد نمود؛ چنانکه میتوان او را بنیانگذار آن مؤسسه دانست، ولى پس از مدتى، به علت تکروى و کارهاى خودسرانه و بدون مشورت یکى از اعضاى هیئتمدیره (ناصر میناچى) و ممانعت او از اجراى طرحهاى استاد از قبیل ایجاد یک شوراى روحانى که کارهاى علمى و تبلیغى حسینیه زیر نظر آن شورا باشد، سرانجام در سال ۱۳۴۹، باوجود زحمات فراوانی که براى آن مؤسسه کشیده بود و امید بسیاری به آینده آن بسته بود، از عضویت هیئتمدیره استعفا داد و مؤسسه مذکور را ترک گفت. استاد در سال ۱۳۴۸، به جهت صدور اعلامیهاى با امضاى ایشان و علامه طباطبایى(ره) و آیتالله حاج سید ابوالفضل مجتهد زنجانى، مبنى بر جمع اعانه براى کمک به آوارگان فلسطینى و اعلام آن طى یک سخنرانى در حسینیه ارشاد، دستگیر شد و مدت کوتاهى در سلول انفرادى به سر برد. از سال ۱۳۴۹ تا ۱۳۵۱، برنامههاى تبلیغى مسجد الجواد را زیر نظر داشت و غالباً خود سخنران اصلى بود؛ تا اینکه آن مسجد و سپس حسینیه ارشاد تعطیل گردید و بار دیگر استاد مطهرى دستگیر و مدتى در بازداشت قرار گرفت. پس از آن، استاد شهید سخنرانیهاى خود را در مسجد جاوید، مسجد ارک و... ایراد میکرد. بعد از مدتى، مسجد جاوید نیز تعطیل گردید. در سال ۱۳۵۴، ممنوع المنبر گردید و این ممنوعیت تا پیروزى انقلاب اسلامى ادامه داشت. گرچه ارتباط استاد مطهرى با امام خمینى(ره) پس از تبعید ایشان از ایران، بهوسیله نامه و پیک استمرار داشته است، ولى در سال ۱۳۵۵، استاد موفق گردید مسافرتى به نجف اشرف نموده و ضمن دیدار با امام(ره)، درباره مسائل مهم نهضت و حوزههاى علمیه با ایشان مشورت نماید. پس از شهادت آیتالله سید مصطفى خمینى و آغاز دوره جدید نهضت اسلامى، استاد مطهرى بهطور تماموقت در خدمت نهضت قرار میگیرد و در همه مراحل آن، نقشى اساسى ایفا مینماید. در دوران اقامت امام خمینى(ره) در پاریس، سفرى به آن دیار نموده و در مورد مسائل مهم انقلاب با ایشان گفتگو میکند و در همین سفر، امام(ره) ایشان را مسئول تشکیل شوراى انقلاب اسلامى مینماید. هنگام بازگشت امام خمینى(ره) به ایران، استاد مطهرى مسئولیت «کمیته استقبال از امام» را شخصاً بهعهده میگیرد و تا پیروزى انقلاب اسلامى و پس از آن همواره در کنار رهبر عظیمالشأن انقلاب اسلامى و مشاورى دلسوز و مورد اعتماد براى ایشان بود.
شهادت
استاد شهید مرتضی مطهری در ساعت ۲۲ و ۲۰ دقیقه سهشنبه یازدهم اردیبهشتماه سال ۱۳۵۸، در تاریکى شب و درحالىکه از یکى از جلسات فکرى - سیاسى بیرون آمده بود، با گلوله گروه نادان و جنایتکار فرقان که به مغزش اصابت نمود، به شهادت میرسد و امام و امت اسلام، درحالىکه امیدها به آن بزرگمرد بسته بودند، در ماتمى عظیم فرو میروند. سلام و درود خدا بر روح پاک و مطهرش.
منابع مقاله
سامانه [پورتال] جامع استاد شهید مطهری، به آدرس: https://motahari.ir//